Analiza

Në demokraci, kundërshtimi politik, protestat, gazetaria kritike dhe aktiviteti i shoqërisë civile janë pjesë e funksionimit normal të sistemit. Qeveritë kritikohen, opozita kërkon largimin e tyre, qytetarët protestojnë dhe mediat ekspozojnë dështimet e pushtetit.Por çfarë ndodh kur pushteti pushon së trajtuari këta aktorë si kundërshtarë politikë dhe fillon t'i përshkruajë si kërcënime për sigurinë kombëtare, stabilitetin e shtetit apo rendin kushtetues?Pikërisht këtë transformim përpiqet ta shpjegojë një nga teoritë më me ndikim në studimet bashkëkohore të sigurisë: teoria e sigurizimit (securitization theory).E zhvilluar nga Ole Wæver dhe më pas e sistemuar nga Barry Buzan, Wæver dhe Jaap de Wilde në librin e vitit 1998 Security: A New Framework for Analysis, teoria nis nga një ide relativisht radikale: një çështje nuk bëhet problem sigurie vetëm sepse është objektivisht e rrezikshme. Ajo mund të bëhet problem sigurie edhe përmes mënyrës se si përkufizohet politikisht.

Nga politika normale te siguria

Buzan, Wæver dhe de Wilde bëjnë një dallim themelor ndërmjet tri gjendjeve:E papolitizuar → E politizuar → E sigurizuarNjë çështje e papolitizuar qëndron kryesisht jashtë vendimmarrjes publike.Kur politizohet, ajo hyn në procesin normal demokratik: diskutohet në parlament, partitë propozojnë alternativa, mediat debatojnë dhe qeveria duhet të argumentojë politikat e saj.Por sigurizimi përfaqëson një ndryshim shumë më të madh.Një aktor politik deklaron se një fenomen nuk është më thjesht problem, por një kërcënim ekzistencial ndaj diçkaje që duhet mbrojtur: shtetit, sovranitetit, rendit kushtetues, identitetit kombëtar apo stabilitetit të shoqërisë.Në këtë moment ndryshon vetë logjika e debatit.Pyetja nuk është më:“Cila politikë është më e mirë?”por:“Çfarë duhet bërë për t'u mbrojtur nga kërcënimi?”Dhe pikërisht këtu qëndron fuqia politike e sigurizimit.

Kur kundërshtari bëhet kërcënim

Mekanizmi mund të shihet qartë në raportin ndërmjet pushtetit dhe kundërshtimit politik.Në politikën normale, qeveria mund të thotë:“Opozita gabon.”Opozita përgjigjet, publiku gjykon dhe debati vazhdon.Por diskursi mund të ndryshojë gradualisht:Kritikë → mosbesnikëri → destabilizim → kërcënim ndaj shtetit.Në fazën e fundit, kundërshtari nuk paraqitet më si një aktor me të cilin duhet debatuar, por si një rrezik nga i cili shteti duhet mbrojtur.Kjo është ajo që teoria e quan një lëvizje sigurizuese.E njëjta logjikë mund të përdoret ndaj protestuesve, organizatave joqeveritare, gazetarëve apo grupeve të tjera shoqërore.Një protestë mund të pushojë së përshkruari si shprehje e pakënaqësisë dhe të quhet “destabilizim”.Një organizatë civile mund të mos paraqitet më si kritike e qeverisë, por si instrument i “ndërhyrjes së huaj”.Një investigim gazetaresk mund të zhvendoset nga pyetja nëse faktet e publikuara janë të sakta te akuza se publikimi “dëmton interesin kombëtar”.Në këtë mënyrë, përmbajtja e kritikës gradualisht bëhet dytësore ndaj kornizës së sigurisë që vendoset mbi të.

Qeveria nuk mund ta bëjë e vetme

Këtu gjendet një nga aspektet më të rëndësishme të teorisë së Wæver.Deklarata e qeverisë nuk mjafton.Nëse një kryeministër shpall një grup “kërcënim për sigurinë kombëtare”, ai ka kryer një lëvizje sigurizuese. Por kjo nuk do të thotë automatikisht se sigurizimi ka pasur sukses.Për këtë nevojitet një audiencë.Kjo e bën sigurizimin një proces social dhe politik, jo thjesht një urdhër vertikal të shtetit.Media mund të amplifikojë terminologjinë e kërcënimit.Publiku mund të pranojë logjikën e emergjencës.Parlamenti mund ta institucionalizojë atë duke miratuar kompetenca të jashtëzakonshme.Gjykatat mund t'u japin hapësirë të gjerë vlerësimeve të ekzekutivit për sigurinë kombëtare.Këta aktorë nuk duhet domosdoshmërisht të koordinohen apo madje të kenë të njëjtat motive. Por veprimet e tyre mund të prodhojnë së bashku legjitimitetin institucional të kornizës së sigurisë.Procesi mund të marrë këtë formë:Ndërtimi i kërcënimit → amplifikimi → pranimi nga audienca → autorizimi institucional → masat e jashtëzakonshme → normalizimi.Jo çdo rast kalon nëpër të gjitha këto etapa. Por modeli tregon pse sigurizimi nuk duhet analizuar vetëm duke studiuar fjalimet e qeverisë.Duhet parë edhe se kush e riprodhon narrativën, kush e pranon dhe kush e shndërron atë në pushtet institucional.

Nga “mundemi” te “duhet”

Ndoshta ndryshimi më i rëndësishëm që prodhon sigurizimi është kalimi nga politika e alternativave te politika e domosdoshmërisë.Politika normale thotë:“Mund të bëjmë A, B ose C.”Logjika e sigurisë thotë:“Duhet të bëjmë A, sepse ekzistenca jonë është në rrezik.”Kur një problem paraqitet si çështje mbijetese, kompromisi bëhet më i vështirë. Kundërshtimi mund të interpretohet si papërgjegjshmëri. Procedurat normale mund të paraqiten si shumë të ngadalta për situatën.Urgjenca fillon të zëvendësojë deliberimin.Kjo hap hapësirën për masa që në rrethana normale do të kërkonin një nivel shumë më të lartë justifikimi: mbikëqyrje, kufizime të tubimit, censurë, kompetenca të zgjeruara policore apo forma të tjera të ndërhyrjes së jashtëzakonshme.Dhe pikërisht këtu teoria bëhet veçanërisht relevante për demokracinë.

Jo çdo kërcënim është i fabrikuar

Teoria e sigurizimit nuk pretendon se çdo kërcënim është imagjinar apo se çdo përdorim i gjuhës së sigurisë është manipulim.Shtetet përballen me kërcënime reale.Lufta, terrorizmi, sulmet kibernetike apo përpjekjet reale për rrëzimin e rendit kushtetues mund të krijojnë probleme të mirëfillta sigurie.Pyetja teorike është tjetër.Buzan dhe Wæver na kërkojnë të analizojmë procesin përmes të cilit një fenomen merr statusin politik të kërcënimit ekzistencial.Kush e përcaktoi kërcënimin?Çfarë pretendohet se është në rrezik?Cila audiencë duhet ta pranojë këtë pretendim?Çfarë masash bëhen të mundshme pasi ai pranohet?Këto pyetje vlejnë pavarësisht nëse kërcënimi rezulton real, i ekzagjeruar apo i fabrikuar.

Paradoksi i sigurisë

Këtu shfaqet një nga idetë më interesante të Shkollës së Kopenhagës.Në diskursin publik, zakonisht mendojmë se ngritja e një problemi në nivelin e “sigurisë kombëtare” do të thotë se po e marrim atë më seriozisht.Wæver është shumë më skeptik ndaj këtij supozimi.Sigurizimi mund ta nxjerrë një çështje nga politika normale dhe ta vendosë atë në një hapësirë ku urgjenca dhe mbijetesa justifikojnë përjashtimin.Prandaj, alternativa e dëshirueshme në disa raste nuk është më shumë sigurizim, por desigurizimi.Kjo nënkupton kthimin e çështjes në politikën normale.Jo:“Ky grup kërcënon ekzistencën e shtetit.”Por:“Ky grup paraqet kërkesa me të cilat mund të pajtohemi ose jo dhe të cilat duhet t'i trajtojmë përmes institucioneve politike.”Problemi nuk zhduket.Ajo që zhduket është logjika ekzistenciale e kërcënimit.

Kur kritika humbet përmbajtjen e saj

Kjo na kthen te rasti i opozitës, protestave, mediave dhe shoqërisë civile.Kur kritiku kategorizohet si kërcënim sigurie, ndodh një transformim vendimtar.Pyetja:“A është kritika e tij e vërtetë?”mund të zëvendësohet nga:“Në interes të kujt po vepron?”Më pas:“A po destabilizon vendin?”Dhe përfundimisht:“A përbën kërcënim për shtetin?”Në atë pikë, debati nuk zhvillohet më kryesisht rreth argumentit të kritikut. Zhvillohet rreth legjitimitetit të vetë kritikut për të marrë pjesë në debat.Kjo është fuqia më e madhe e kornizës së sigurizimit.Ajo nuk ndryshon domosdoshmërisht faktet.Ajo ndryshon kategorinë politike në të cilën interpretohen faktet.Dhe sapo kundërshtari politik transformohet në kërcënim sigurie, ndryshon edhe spektri i veprimeve që shoqëria mund të konsiderojë të pranueshme kundër tij.Prandaj trashëgimia kryesore e Security: A New Framework for Analysis mund të përmblidhet në një ide:Siguria nuk është vetëm reagim ndaj kërcënimeve. Vetë përcaktimi i diçkaje si kërcënim sigurie është një akt politik që mund të ndryshojë kufijtë e asaj që konsiderohet politikisht e lejueshme.Dhe për të kuptuar nëse ky akt ka pasur sukses, nuk mjafton të dëgjojmë vetëm qeverinë.Duhet të shohim median që e amplifikon, publikun që e pranon, parlamentin që e autorizon dhe gjykatat që mund t'i japin fuqi juridike.Sepse pikërisht aty një narrativë sigurie mund të pushojë së qeni thjesht retorikë dhe të shndërrohet në realitet politik dhe institucional.